Zo herken je een vitamine D-tekort en weet je wat helpt

Vitamine D is belangrijk voor de botten en spieren, maar een tekort kun je niet betrouwbaar zelf vaststellen aan de hand van vage klachten. Bovendien heeft niet iedereen dezelfde kans op een tekort of hetzelfde advies voor een supplement. Hieronder lees je welke signalen serieus genomen moeten worden, wie extra vitamine D wordt aangeraden en wanneer je huisarts een bloedtest kan overwegen.

Welke klachten passen bij een vitamine D-tekort?

Een tekort kan op den duur bij volwassenen en ouderen bijdragen aan botontkalking of spierzwakte. Bij jonge kinderen kan een ernstig tekort rachitis veroorzaken, een aandoening die de ontwikkeling van het skelet beïnvloedt. Maar veel alledaagse klachten bewijzen niet dat je vitamine D te laag is. Volgens Thuisarts komen moeheid en duizeligheid niet door een vitamine D-tekort; ook depressie en dementie zijn geen vastgestelde gevolgen.

Vitamine D helpt calcium en fosfaat uit voeding op te nemen en speelt een rol bij de botten en spierfunctie. Mogelijke verbanden tussen een lage vitamine D-waarde en andere aandoeningen betekenen niet automatisch dat het tekort die aandoening veroorzaakt of dat supplementen die voorkomen. Gebruik klachten dus niet als reden om zonder advies een hoge dosering te nemen.

Wie heeft meer kans op een tekort?

Je lichaam maakt vitamine D aan in de huid onder invloed van zonlicht. De kans op een lage inname of aanmaak is groter als je huid donkerder is, je weinig buiten komt of je huid meestal bedekt is. Ook neemt de aanmaak in de huid af met de leeftijd. Voeding kan vitamine D aanvullen, maar levert doorgaans minder dan zonlicht. Voor de bredere context over voedingsstoffen en supplementen kun je verder lezen over wat je lichaam nodig heeft.

Het Voedingscentrum adviseert bepaalde groepen dagelijks een supplement: kinderen van 0 tot en met 3 jaar, mensen van 4 tot en met 69 jaar met een donkere huid of die overdag weinig buiten komen of hun gezicht bedekken, vrouwen van 50 tot en met 69 jaar, zwangeren en iedereen vanaf 70 jaar. Het advies is doorgaans 10 microgram per dag; vanaf 70 jaar is dat 20 microgram. Controleer welk advies op jou van toepassing is, want leeftijd en situatie maken verschil.

Wat kun je doen als je tot een risicogroep behoort?

Volg het supplementadvies dat bij jouw situatie hoort, ook als je geen klachten hebt. Vitamine D is verkrijgbaar als druppels of tabletten. Kijk op het etiket hoeveel microgram de dagdosering bevat en tel mee of je al vitamine D slikt via een multivitamine. Het Voedingscentrum waarschuwt dat meer nemen dan de aanbevolen hoeveelheid geen extra gezondheidswinst oplevert. Overleg bij twijfel met je apotheker of huisarts.

Je kunt daarnaast bijdragen aan je vitamine D-inname met eten waarin de vitamine voorkomt, zoals vette vis, eieren en verrijkte margarine of halvarine. Ga ook regelmatig overdag naar buiten, maar voorkom dat je verbrandt. Deze gewoonten vervangen een supplement niet wanneer dat voor jou wordt aangeraden. Wie zich verdiept in voeding in het algemeen, vindt meer achtergrond bij voedingsstoffen en supplementen.

Wanneer is bloedonderzoek of contact met de huisarts zinvol?

Een vitamine D-tekort is niet iets wat je op basis van een losse klacht zelf kunt vaststellen. Bloedonderzoek is volgens Thuisarts bijna nooit nodig, maar een huisarts kan het in specifieke situaties wel aanvragen, bijvoorbeeld bij botontkalking die met medicijnen wordt behandeld. Blijven klachten bestaan, zijn ze ernstig of maak je je zorgen, neem dan contact op met je huisarts. Die kan je situatie beoordelen en bepalen of onderzoek nodig is.

Als uit onderzoek blijkt dat je vitamine D te laag is, kan de huisarts een passende behandeling adviseren. Neem niet op eigen initiatief langdurig meer dan de aanbevolen hoeveelheid: grote hoeveelheden supplementen kunnen schadelijk zijn. Houd je aan het etiket, tenzij je arts je uitdrukkelijk een andere dosering voorschrijft.

Veelgestelde vragen

Kun je een vitamine D-tekort herkennen aan vermoeidheid?

Nee. Moeheid is geen betrouwbare aanwijzing voor een vitamine D-tekort en Thuisarts vermeldt dat moe zijn niet door een tekort komt. Ook duizeligheid, depressie en dementie worden niet als gevolgen van een vitamine D-tekort beschouwd. Bespreek aanhoudende klachten met je huisarts in plaats van zelf een tekort te diagnosticeren of hoge doses supplementen te nemen.

Moet je je vitamine D-gehalte laten testen?

Meestal is bloedonderzoek niet nodig. De huisarts kan het in bepaalde situaties wel overwegen, bijvoorbeeld bij botontkalking waarvoor je medicijnen krijgt. Een bloedtest is iets anders dan een algemene controle op basis van vermoeidheid. Bespreek je klachten en risicofactoren met de huisarts; die kan bepalen of onderzoek of een andere aanpak passend is.

Kun je een tekort alleen met voeding oplossen?

Voeding levert vitamine D, onder meer via vette vis en verrijkte margarine of halvarine, maar de hoeveelheid uit eten is beperkt. Zonlicht is voor de meeste mensen de belangrijkste bron. Voor groepen met een officieel supplementadvies is voeding alleen daarom niet altijd de aanbevolen aanpak. Lees ook wat je uit [voeding met vitamine D](/blog/vitamine-d-in-voeding/) kunt halen.

In de rubriek Voeding